جاده‌ای که خون می‌گیرد، مسئولیتی که بر زمین مانده است

خبرگزاری حوزه | در فاصله‌ای که برای خواندن یک خبر کوتاه کافی است، چند خانواده کاشانی برای همیشه از هم پاشیدند. اما آنچه تلخ‌تر از خودِ حادثه است، تکرار آشنا و فرسوده‌ای است که پس از هر سانحه از تریبون‌ها شنیده می‌شود: «موضوع در دست پیگیری است.» گویا در فرهنگ مدیریتی ما، «پیگیری» جانشینی برای «اقدام» شده است و «مطالعه» بهانه‌ای برای تعویقِ بی‌پایانِ اجرا.

واقعیت این است که این جاده سال‌ها در وضعیتی معلق رها شده است؛ نه ظرفیت تردد فعلی را دارد و نه کسی مسئولیتِ این رهاشدگی را می‌پذیرد. هر دستگاه، توپ را به زمین دستگاه دیگر می‌اندازد، وزارت راه می‌گوید اعتبار نیست، استانداری می‌گوید اولویت ملی لازم است و نمایندگی منطقه می‌گوید باید در سطح کلان پیگیری شود. نتیجه این بازی پاس‌کاری را اما مردم کاشان و مسافران این جاده با جان خود می‌پردازند، نه مدیران با آبرو یا مسئولیت.

اما در برابر این بی‌مسئولیتی، باید پرسید آیا در قاموس دین و وجدان، جانِ انسان تا این حد بی‌ارزش شده است؟ قرآن کریم می‌فرماید: «مَنْ قَتَلَ نَفْسًا بِغَیْرِ نَفْسٍ أَوْ فَسَادٍ فِی الْأَرْضِ فَکَأَنَّمَا قَتَلَ النَّاسَ جَمِیعًا»؛ هرکس انسانی را بدون ارتکاب قتل یا فساد در روی زمین بکشد،چنان است که همه انسان‌ها را کشته است. اگر یک جان، این‌گونه سنگین است، پس چه بگوییم درباره ۱۴ جانی که به سبب کوتاهی و تعلل مدیریتی گرفته شد؟ این آیه تنها به قتل عمد اشاره ندارد؛روح آن، حرمتِ مطلقِ حیات انسانی است و آیا رها کردن یک جاده خطرناک، آن هم پس از سال‌ها هشدار و وعده، مصداقِ نزدیک شدن به «تهلکه» و انداختن مردم در هلاکت نیست؟خداوند می‌فرماید: «وَلَا تُلْقُوا بِأَیْدِیکُمْ إِلَی التَّهْلُکَةِ»؛ و خود را با دست‌های خویش به هلاکت نیندازید.

رسول خدا (ص) نیز می‌فرماید: «کُلُّکُمْ رَاعٍ وَکُلُّکُمْ مَسْؤُولٌ عَنْ رَعِیَّتِهِ»؛ همه شما نگهبان هستید و همه در برابر رعیت خود مسئولید.این حدیث، تنها یک توصیهٔ اخلاقی نیست؛ یک ساختارِ پاسخ‌گویی است. «راعی» فقط کسی نیست که گوسفندان را می‌چراند؛ کسی است که امانتِ جان و مال و امنیت مردم به او سپرده شده است. اگر جاده‌ای که هر روز هزاران نفر از آن عبور می‌کنند، سال‌ها دوطرفه و ناایمن بماند و در ۳۰ ساعت ۱۴ نفر را به کام مرگ بکشاند، آن «راعی» که باید نگهبان باشد، در برابر این خون‌ها مسئول است. امیرالمؤمنین علی (ع) در نامه به مالک اشتر می‌فرماید: «مَنْ ظَلَمَ عِبَادَ اللَّهِ کَانَ اللَّهُ خَصْمَهُ دُونَ عِبَادِهِ»؛ هر کس به بندگان خدا ستم کند، خداوند خودش دشمن او خواهد بود. آیا رها کردن جانِ مردم کاشان در جاده‌ای که هر روز قربانی می‌گیرد، ستمی آشکار نیست؟

نکته تلخ‌تر آن است که مسئولان معمولاً پس از هر فاجعه، با بیانیه‌ای همدلانه و قولی مبهم، پرونده را می‌بندند تا حادثه بعدی. اما «تسلیت» درمانِ جاده نیست؛ ۶ عضو یک خانواده را نمی‌توان با بیانیه به خانه برگرداند.«بازدید میدانی» هم اگربه تصمیم اجرایی، ردیف اعتبار مشخص، مجریِ معین و جدول زمانی متعهد گره نخورد، فقط یک عکس یادگاری دیگر است. قرآن کریم به ما می‌آموزد که مسئولیت، تنها در دنیا نیست: «فَوَرَبِّکَ لَنَسْأَلَنَّهُمْ أَجْمَعِینَ عَمَّا کَانُوا یَعْمَلُونَ»؛ به پروردگارت سوگند که از همه آنان درباره آنچه انجام می‌دادند خواهیم پرسید. این سوگند، برای همه است؛ برای آن‌که امضا کرد و اجرا نکرد، برای آن‌که وعده داد و فراموش کرد، و برای آن‌که می‌توانست فریاد بزند و سکوت کرد.

مردم کاشان دیگر از مسئولان نمی‌خواهند که «دغدغه‌مند» باشند؛ می‌خواهند که «مسئول» باشند. تفاوت این دو، در یک چیز است: یکی در جلسه گفته می‌شود، دیگری در جاده دیده می‌شود. تا وقتی این محور به یک پروژه با اعتبار قطعی، پیمانکار مشخص و ضرب‌الاجل روشن تبدیل نشود، هر حادثه بعدی، فقط تکرار یک بی‌مسئولیتی سازمان‌یافته است؛ بی‌مسئولیتی‌ای که در آن همه «درگیر» بودند، اما هیچ‌کس «پاسخگو» نبود.

جاده قدیم کاشان – قم دیگر به وعده، جلسه و گزارش نیاز ندارد؛ به تصمیم نیاز دارد. و اگر این تصمیم پیش از قربانیِ بعدی گرفته نشود، هر تسلیت‌نامه‌ای که پس از آن منتشر شود، خودش سند تعلل است، نه نشانه همدردی. خداوند در قرآن می‌فرماید: «وَلَتَسْأَلُنَّ عَمَّا کُنْتُمْ تَعْمَلُونَ»؛ و قطعاً از آنچه انجام می‌دادید بازپرسی خواهید شد. این پرسش پیش از آنکه در قیامت مطرح شوددر وجدان مردمِ داغدارِ کاشان مطرح است؛ و پاسخِ آن، تنها با یک چیز داده می‌شود: اقدام، پیش از آنکه نام دیگری به فهرست قربانیان اضافه شود.

مجتبی حسن‌زاده